เครื่องมือ กระบวนการ เทคนิค วิธีการ

ในงานวิจัย CBR

 

ทำไมต้องใช้เครื่องมือ

            ถึงแม้ว่างานวิจัย CBR จะเป็นเครื่องมือในการเรียนรู้ของผู้เกี่ยวข้องในกระบวนการวิจัย ในการเสริมพลังชุมชน แต่ภายใต้ ขั้นตอนและกระบวนการทำงาน นั้น มี “เครื่องมือ  กระบวนการ เทคนิค วิธีการ” มากมายที่เกี่ยวข้องสำหรับคนทำวิจัย ที่จะต้องศึกษา เรียนรู้ ลองใช้ และปรับให้เหมาะกับบริบทของพื้นที่ และผู้ใช้

            เครื่องมือดังกล่าวนี้ ส่วนใหญ่จะเป็นเครื่องมือเกี่ยวกับ “การจัดกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม”  ( Participatory Learning Process : PLP) ที่มีเป้าหมายเพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องได้มีส่วนร่วมในกระบวนการอย่างเท่าเทียม เหมาะสมกับตนเอง และการบันทึกอย่างเป็นระบบ จากประสบการณ์ เราพบว่าการดึงการมีส่วนร่วมเป็นปัญหาใหญ่สำหรับ “พี่เลี้ยง และนักวิจัยมือใหม่”  จึงจำเป็นจะต้องมีเครื่องมือ ต่าง ๆ เป็นตัวช่วย

            แต่สำหรับมืออาชีพ “รุ่นเก๋า” ทั้งหลาย เครื่องมือพวกนี้อาจไม่จำเป็น เพราะมีทั้งประสบการณ์ ความเข้าใจอย่างถ่องแท้ในสิ่งที่ทำ จนเกิดความมั่นใจ สามารถใช้ “ตัวเอง” เป็นเครื่องมือที่ดีที่สุด ทำให้ในการจัดเวทีแต่ละครั้ง การชวนพูดชวนคุย ทำได้อย่างเป็นธรรมชาติ ออกรสชาติและมีความสุขกันถ้วนหน้า

            การไม่ใช้เครื่องมือของมืออาชีพ พบว่าก็มีจุดอ่อนเช่นกัน คือขาด “การบันทึกอย่างเป็นระบบ” ผู้มีส่วนร่วมทั้งหลายเข้าใจเนื้อหา เกิดความฮึกเหิม มีไฟในการทำงาน แต่เมื่อถึงคราวจะเขียนรายงาน หรือนำเสนอผลงาน มักขาดข้อมูลเชิงเนื้อหา ดังนั้นแม้จะเป็นมืออาชีพ แต่ต้องมีกองหนุนคอยจับประเด็นสรุปเนื้อหาให้ ซึ่งอาจใช้ “แผนที่ความคิด” เป็นเครื่องมือ เป็นต้น

            อย่างไรก็ตาม “เครื่องมือ” ไม่ว่าจะดีแค่ไหน ถ้าผู้ใช้ขาดความรู้ความเข้าใจ ไม่มั่นใจในการใช้ ก็ยากที่จะพัฒนาตัวเครื่องมือให้รับใช้เป้าหมายของเราได้ เพราะฉะนั้นสิ่งที่สำคัญที่สุดของการใช้เครื่องมือทุกอย่าง คือ “ผู้ใช้เครื่องมือ” ว่าจะสามารถนำไปใช้อย่างเหมาะสมเพียงใด ในแต่ละบริบท ช่วงเวลา และสถานการณ์ จนสามารถบรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ได้ 

            เครื่องมือ/ กระบวนการเทคนิค วิธีการ ที่ได้เลือกมานำเสนอ พิจารณาจากความถี่ในการใช้ของแต่ละโครงการวิจัย (ใช้บ่อย)  และมีบทเรียนชัดเจนในการปรับใช้ในหลายบริบท ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ที่อื่น ๆ ได้ เครื่องมือที่เลือกมานำเสนอ มีดังนี้

1)      การวิเคราะห์ชุมชนแบบมีส่วนร่วม   Down Load  [523 KB]

2)      การจัดเวทีแบบมีส่วนร่วม   Down Load  [127 KB]

3)      การวิเคราะห์ผู้เกี่ยวข้องในโครงการวิจัย   Down Load  [232 KB]

4)      การบันทึกและสรุปเวทีเชิงสังเคราะห์   Down Load  [133 KB]

5)      การวิเคราะห์ข้อมูลความรู้สู่การจัดทำแผนกิจกรรมโครงการวิจัย   Down Load  [98 KB]

6)      การสรุปบทเรียน   Down Load  [64.8 KB]

7)      การสังเคราะห์ข้อมูลความรู้สู่การเขียนรายงานวิจัย     Down Load  [115 KB]

8)      หลักการทำแผนที่แบบต่างๆ ร่วมกับชุมชน     Down Load  [375 KB]

9)      โยนิโสมนสิการหลักการสำคัญ 3 ประการ ของการฝึกฝนวิธีไตร่ตรองไปสู่ปัญญา     Down Load  [13 KB]

หน้าแรก