โครงการวิจัยแม่ฮ่องสอน

ชื่อนักวิจัย :                นายธีระพล กมลยุทธชัย

สถานที่ติดต่อ :           128/8 ถ.ขุนลุมประพาส ต.จองคำ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
พื้นที่ดำเนินการ :       13 หมู่บ้านม้ง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้แก่
                      - อำเภอแม่สะเรียง 1 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านแม่เหาะ
                      - อำเภอขุนยวม 4 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านปางตอง บ้านห้วยผึ้งใหม่ บ้านขุนยวม บ้านแม่อูคอ
                      - อำเภอเมือง 3 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านไมโครเวฟ บ้านนาป่าแปก บ้านห้วยมะเขือส้ม
                      - อำเภอปางมะผ้า 2 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านห้วยไร่ บ้านผาสำราญ
                      - อำเภอปาย 3 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านแกงหอม บ้านขุนสาใน และบ้านห้วยฮะ

ระยะเวลาดำเนินการ : 8 เดือน (1 กันยายน 2549 ถึง 30 เมษายน 2550)
งบประมาณ :        98,000 บาท (เก้าหมืนแปดพันบาท)
สถานะโครงการ :        กำลังดำเนินการช่วงที่ 1

หลักการและเหตุผล :
          ชาวม้งที่อยู่ในแม่ฮ่องสอน ณ ปัจจุบัน ได้อพยพมาจากหลายที่หลายทาง มาอยู่ด้วยกันอย่างกระจัดกระจาย เป็นกลุ่มเล็กๆ และค่อยๆ เพิ่มจำนวนประชากรเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนเป็นหมู่บ้าน และได้มาอยู่รวมกันตามอำเภอต่างๆ รวม 5 อำเภอ 13 หมู่บ้าน
          โดยแต่ละหมู่บ้านต่างเป็นญาติมิตรและอยู่กันฉันท์พี่น้อง ต่างรักใคร่ปรองดองกัน เมื่อเกิดปัญหาขึ้นแต่ละหมู่บ้านจะเต็มใจให้ความช่วยเหลือซึ่งกันและกันเป็นอย่างดี ซึ่งแต่ละหมู่บ้านต่างมีความเชื่อ มีประเพณี วัฒนธรรม การละเล่นของแต่ละหมู่บ้าน บ้างก็เหมือนกัน บ้างก็ต่างกัน ชีวิตประจำวันของชาวม้งในจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีการติดต่อสื่อสารกัน ไปมาหาสู่กันทุกหมู่บ้าน เนื่องจากชาวม้งมีความสัมพันธ์กันแน่นแฟ้นในรูปแบบเครือญาติตามสายวงศ์ตระกูล หรือแซ่ จึงเป็นการดีที่ทำให้ได้รับรู้ หรือได้ถ่ายทอด ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ การละเล่นของแต่ละหมู่บ้าน สู่แต่ละหมู่บ้าน
          อย่างไรก็ตาม จารีตวัฒนธรรม ประเพณีสำคัญที่ถือปฏิบัติอยู่ทุกวันนี้ชาวม้งส่วนใหญ่บ้างก็รู้จัก บ้างก็ไม่รู้จัก และให้นำไปปฏิบัติต่างก็ทำกันไม่ค่อยถูกต้อง หรือทำกันไม่เป็น นอกจากผู้รู้ด้านประเพณี วัฒนธรรม หรือผู้ประกอบพิธีกรรมเท่านั้นถึงจะปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง ถ้าหากว่า ผู้รู้ หรือผู้ประกอบพิธีนั้นได้เสียชีวิตไปประเพณีวัฒนธรรมอันดีที่ทำกันมาคงจะหายไปกับคนเหล่านั้น
          เงื่อนไขที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ กฎระเบียบ และวิธีปฏิบัติตามจารีตวัฒนธรรม ประเพณี ความเชื่อในเรื่องเดียวกัน ยังมีความแตกต่างกันไปตามสายวงศ์ตระกูล หรือ แซ่ ซึ่งก็ไม่ได้มีการบันทึกหรือระบุรายละเอียดอะไรไว้อย่างชัดเจน ดังนั้นเมื่อถึงเวลาที่จะต้องมีการปฏิบัติกิจกรรมตามจารีต วัฒนธรรม ของชุมชนบางอย่างก็ไม่รู้ว่าจะต้องยึดถือหลักวิธีการปฏิบัติแบบไหน หรือเมื่อเกิดกรณีพิพาท มีปัญหาความขัดแย้ง หรือเกิดการทำผิดจารีตวัฒนธรรมประเพณี ระหว่างสายตระกูล ก็ไม่รู้ว่าจะต้องยึดถือข้อปฏิบัติการแก้ปัญหา หรือใช้บทลงโทษแบบไหน อาจทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำ ความไม่แน่นอน และเกิดความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนระหว่างกันและกัน
          ชาวม้งเองต่างก็เป็นที่เข้าใจกันว่า หลักปฏิบัติตามจารีต วัฒนธรรมประเพณีนั้น ย่อมมีทั้งที่ต้องยึดแนวทางปฏิบัติเหมือนกัน และบางอย่างก็สามารถใช้แนวทางปฏิบัติที่ต่างกันได้ตามความเหมาะสม แต่ชุมชนชาวม้งที่มีสายสัมพันธ์กันอยู่แทบทุกหมู่บ้านก็ยังไม่สามารถจำแนกหรือหาข้อตกลงร่วมกันได้ว่าควรจัดการอย่างไร เนื่องจากยังขาดการศึกษารวบรวมองค์ความรู้ต่างๆอย่างชัดเจนเพื่อเป็นข้อมูลสำคัญที่จะนำไปสู่การตัดสินใจร่วมกัน
          ดั้งนั้น จึงจำอย่างเป็นที่จะต้องมีการศึกษา เรียนรู้ อย่างถ่องแท้ และรวบรวมเป็นข้อมูลองค์ความรู้ เพื่อนำไปสู่การจัดการอย่างเหมาะสม และเพื่อคนรุ่นใหม่ หรือรุ่นหลัง ได้ศึกษาและถือปฏิบัติ จะได้รักษาประเพณีวัฒนธรรมอันดีงามของของตนเองไม่ให้สูญหายไป และสามารถนำไปเผยแพร่สู่สาธารณชนต่อไปได้ในอนาคต

คำถามวิจัย :
1) จารีต ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ พิธีกรรมที่สำคัญต่อวิถีชีวิตของชาวม้งแม่ฮ่องสอนมีอะไรบ้าง และมีรูปแบบ วิถีการปฏิบัติ หรือสืบทอดกันอย่างไร ?
2) มีสถานการณ์ที่ส่งผลกระทบต่อจารีตประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ พิธีกรรมที่สำคัญต่างๆเหล่านั้นอย่างไรบ้าง?

วัตถุประสงค์ของโครงการ :
           1. เพื่อศึกษา รวบรวมองค์ความรู้รูปแบบ วิถีการปฏิบัติตามจารีตประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ และพิธีกรรมที่สำคัญต่าง ๆ ของชาวม้ง รวมทั้งสถานการณ์ที่ส่งผลกระทบ
           2. เพื่อวิเคราะห์และสร้างความเข้าใจต่อสถานการณ์จารีตประเพณี วัฒนธรรม ฯ ที่สำคัญต่างๆ ที่จะนำไปสู่การศึกษาแนวทางการจัดการร่วมกันที่เหมาะสมต่อไป

้การดำเนินการวิจัย :
           1. ศึกษาจัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับ ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ และพิธีกรรมที่สำคัญของแต่ละหมู่บ้านตามสายวงศ์ตระกูล
           2. วิเคราะห์ให้เป็นเป็นเรื่องราวและสรุปเกี่ยวกับ ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ และพิธีกรรมที่สำคัญของชาวม้ง
           3. เรียบเรียงและเก็บไว้เป็นข้อมูลเชิงศึกษา เพื่อที่จะใช้ในการจัดการ เผยแพร่ แก้ไข ฟื้นฟูต่อไป

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ :
1. ได้ข้อมูลองค์ความรู้ด้านจารีตประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ และพิธีกรรมที่สำคัญของชาวม้ง
2. ชุมชนเครือข่ายม้งรู้และเข้าใจถึงประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ และพิธีกรรมของชาวม้ง ที่ถือปฏิบัติกันมาตั้งแต่สมัยอดีต และจัดเก็บเป็นข้อมูลเชิงศึกษาสถานการณ์ เพื่อที่จะได้นำไป ปรับปรุง แก้ไข เผยแพร่ และฟื้นฟู ให้แต่ละหมู่บ้าน ศึกษา เรียนรู้ และถือปฏิบัติกัน เพื่อไม่ให้ ประเพณี อันดีงามของชาวม้งสูญหายไป

รายชื่อผู้ทำงานในโครงการ :
นักวิจัยหลัก
           1. นายธีระพล กมลยุทธชัย หัวหน้าโครงการวิจัย
           2. นายอำนาจ หว่างไม ผู้ช่วยนักวิจัย
           3. นายธานี แซ่เฮ่อ ผู้ช่วยนักวิจัย
           4. นายครรชิต แซ่เท้า ผู้ช่วยนักวิจัย
           5. นายเกษม แซ่โซ้ง ผู้ช่วยนักวิจัย
           6. นายองอาจ กรชูโชค ผู้ช่วยนักวิจัย
           7. นายยุทธจักร หว่างป่อ ผู้ช่วยนักวิจัย
           8. นายสิทธิศักดิ์ เซ่งเฮ่อ ผู้ช่วยนักวิจัย
           9. นายอดิศักดิ์ กรองมาดี ผู้ช่วยนักวิจัย

คณะที่ปรึกษา
           1. นายโชคชัย รักกฎหมาย
           2. นายสมบูรณ์ ปัญญาวิชาการ
           3. นายจ่า กลิ่นกุหลาบไพร
           4. นายชือต้ง แซ่หัน

คณะทำงานวิจัย
           1. นายวิเชียร แสงเฮ่อ ทีมวิจัย (บ้านปางตอง)
           2. นายเลาเพ่ง ไทยการุณย์ ทีมวิจัย (บ้านห้วยมะเขือส้ม)
           3. นายบัวเก่อ แซ่หัน ทีมวิจัย (บ้านไมโครเวฟ)
           4. นายประพันธ์ วิวัฒไพรสน ทีมวิจัย (บ้านห้วยผึ้งใหม่)
           5. นายเลาต๋า หว่างป่อ ทีมวิจัย (บ้านผาสำราญ)
           6. นายเปา ไกรเกริกเกียรติ ทีมวิจัย (บ้านแม่อูคอ)
           7. นายสื่อสาร แซ่ซง ทีมวิจัย (บ้านขุนยวม)
           8. นายสมบูรณ์ ปัญญาวิชาการ ทีมวิจัย (บ้านแม่เหาะ)
           9. นายซัวหยี้ แซ่หัน ทีมวิจัย (บ้านห้วยไร่)
           10. นายไม นายหว่าง ทีมวิจัย (บ้านแกงหอม)
           11. นายสมบัติ เราเท่า ทีมวิจัย (บ้านขุนสาใน)
           12. นายเย เมืองเมา ทีมวิจัย (บ้านนาป่าแปก)
           13. นายต้ง แซ่หัน ทีมวิจัย (บ้านห้วยฮะ)