ชื่อนักวิจัย :                นายแสนสอาด สินสายไทย

 สถานที่ติดต่อ :           7/1 ม.5 บ้านผาเจริญ ต.ปางมะผ้า อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน 58150
 พื้นที่ดำเนินการ :       บ้านผาเจริญ หมู่ 5 ตำบลปางมะผ้า อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน
 ระยะเวลาดำเนินการ : 18 เดือน (1 กรกฎาคม 2549 ถึง 31 ธันวาคม 2550)
 งบประมาณ :        200,000 บาท (สองแสนบาท)
 สถานะโครงการ :        กำลังดำเนินการช่วงที่ 1

 หลักการและเหตุผล :
          ชาวมูเซอแดงบ้านผาเจริญ อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน เดิมทีมีวิถีชีวิตดำรงอยู่ด้วยการทำไร่หมุนเวียน เช่น ข้าว ข้าวโพด ถั่วแดง พืชต่างๆ และเลี้ยงสัตว์ เช่น สุกร ไก่ วัว เป็นต้น ต่อมาชุมชนได้รับผลกระทบจากนโยบายการจำกัดพื้นที่ทำกินในเขตป่า ทำให้ไม่สามารถอพยพหรือขยายพื้นที่ทำกินต่อไปได้ อีกทั้งพื้นที่ทำกินที่ชุมชนมีอยู่อย่างจำกัดก็ไม่สามารถปลูกข้าวให้ได้ผลผลิตที่เพียงพอต่อการบริโภคของคนในชุมชนได้ตลอดปี
          จนกระทั่งปี พ.ศ.2527 โครงการพัฒนาพื้นที่สูงไทย - เยอรมัน ได้เข้ามาส่งเสริมให้ชาวบ้านมีรายได้นอกเหนือจากอาชีพเดิม โดยสนับสนุนให้ปลูกไม้ผลเมืองหนาว เช่น ท้อ สาลี่ และผลไม้อื่นๆ อีกหลายชนิด จนผ่านไปหลายปีชาวบ้านเริ่มเห็นว่าการปลูกไม้ผลเมืองหนาวนั้นไม่ต้องใช้ต้นทุนสูง ใช้พื้นที่น้อย และไม่ต้องดูแลมากเท่าอาชีพเดิม อีกทั้งยังสามารถให้ผลผลิตตลอดปี มีรายได้ต่อเนื่อง สามารถนำมาซื้อข้าวไว้เพื่อบริโภคในส่วนที่ไม่เพียงพอจากการทำไร่
          แต่ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมาชาวบ้านได้รับผลกระทบภายใต้สถานการณ์กระแสโลกาภิวัตน์ที่ทำให้คนในชุมชนต้องมีค่าครองชีพที่สูงขึ้นเรื่อยๆ ในขณะที่รายได้ยังเท่าเดิมเนื่องจากไม่สามารถจัดการกับผลผลิตไม้ผลเมืองหนาวที่ออกมาได้อย่างคุ้มค่า ด้วยผลผลิตออกมาในจำนวนเกินกว่าที่จะรับประทานเองในครอบครัวและจำหน่ายไม่หมด ถึงแม้ชาวบ้านจะได้รับคำแนะนำจากหน่วยงานในการแปรรูปด้วยวิธีดองเค็ม แต่ก็ไม่สามารถดำเนินการจนเป็นรูปแบบ เนื่องจากขาดการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องและความต้องการของตลาดก็มีจำกัด อีกทั้งวิธีการดองเค็มของชาวบ้านก็มีความแตกต่างกัน ชาวบ้านจึงแก้ปัญหาเฉพาะหน้าด้วยการนำผลผลิตไปขายตามตลาด แต่ก็ได้เพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น ที่เหลือเกิน 50 % ต้องทิ้งโดยเปล่าประโยชน์ ผลกระทบเหล่านี้ได้สร้างความเดือดร้อนให้กับชาวบ้านแล้วคงจะมีแนวโน้นที่จะทำให้ชาวบ้านย้อนกลับไปประกอบอาชีพดั้งเดิม คือ ทำไร่ด้วยการตัดไม้ป่าเพื่อขยายและปรับเปลี่ยนพื้นที่เพาะปลูกในแต่ละปี อันเป็นแนวทางที่สวนทางกับนโยบายภาครัฐ หรืออาจจะต้องเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตไปสู่ทางเลือกอาชีพอื่นเพื่อที่จะให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ อันเป็นการละทิ้งศักยภาพทุนเดิมที่มีอยู่แล้วในชุมชน
          จากความตระหนักถึงปัญหาที่กำลังเกิดขึ้นและมีผลกระทบต่ออนาคตของคนชุมชน ซึ่งต้องแสวงหาทางออกร่วมร่วมกัน ชุมชนจะสามารถจัดการผลผลิตอย่างไรให้มีประสิทธิภาพ ขณะเดียวกันวิธีการแปรรูปด้วยการดองเค็มเพียงอย่างเดียวคงไม่ใช่ทางเลือกที่ดีที่สุดอีกต่อไป ยังมีทางเลือกวิธีการแปรรูปใดอีกบ้างที่จะสามารถนำมาพัฒนาเป็นทางเลือกใหม่ในการแปรรูปไม้ผลเมืองหนาวรวมถึงการจำหน่ายอย่างไรให้เหมาะสมกับบริบทวิถีชีวิตของชุมชน

 คำถามวิจัย :
          1) "กระบวนการพัฒนาศักยภาพเกษตรกรบ้านผาเจริญ เพื่อให้สามารถจัดการผลผลิตไม้ผลเมืองหนาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ และพัฒนาทางเลือกในการแปรรูป การจัดการตลาดที่เหมาะสมโดยชุมชนเป็นอย่างไร ?"

 วัตถุประสงค์ของโครงการ :
           1. เพื่อศึกษาวิเคราะห์สถานการณ์การจัดการผลผลิต การแปรรูป และการจำหน่ายไม้ผลเมืองหนาวของชุมชน
           2. เพื่อศึกษาองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการผลผลิต และการแปรรูปไม้ผลเมืองหนาวทั้งจากภายในและภายนอกชุมชน
           3. เพื่อพัฒนาศักยภาพในการจัดการผลผลิต การแปรรูป และการจัดการตลาดไม้ผลเมืองหนาวของชุมชนอย่างเหมาะสม


้การดำเนินการวิจัย :
           1. การสร้างความเข้าใจผู้เกี่ยวข้องก่อนเริ่มดำเนินงาน
           2. การเตรียมความพร้อมทีมวิจัยและทบทวนการวางแผนการดำเนินงาน
           3. การศึกษาสถานการณ์การจัดการผลผลิตไม้ผลเมืองหนาวของเกษตรกร
           4. ศึกษาสถานการณ์การแปรรูปไม้ผลชนิดต่างๆ ภายในชุมชน
           5. การศึกษาดูงานรูปแบบวิธีการจัดการไม้ผลเมืองหนาว
           6. เวทีแลกเปลี่ยนเพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาศักยภาพ การจัดการสวนไม้ผลเมืองหนาว
           7. เวทีนำเสนอผลการวิเคราะห์ข้อมูลสถานการณ์การแปรรูปไม้ผลเมืองหนาวร่วมกับชุมชนและผู้เกี่ยวข้อง
           8. การศึกษาสถานการณ์และรูปแบบการจำหน่ายผลผลิตของชุมชน (การตลาด)
           9. กิจกรรมการวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาศักยภาพในการจัดการไม้ผลเมืองหนาว และทางเลือกในการแปรรูปไม้ผลเมืองหนาวรวมทั้งรูปแบบการจัดการด้านการตลาดของชุมชน
           10. สรุปข้อมูลจัดทำรายงานความก้าวหน้า

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ :
           1. ได้รู้ถึงสถานการณ์การจัดการไม้ผลเมืองหนาวของชุมชน เช่น การจัดการพื้นที่ การดูแล การปรับปรุงพันธุ์ตลอดจนการเก็บเกี่ยวผลผลิต ชนิด ปริมาณ คุณภาพ เป็นต้น
           2. ได้รู้ถึงสถานการณ์ ศักยภาพ ข้อจำกัดในการแปรรูปผลผลิตของชุมชน
           3. ได้รู้ถึงสถานการณ์การตลาด รูปแบบการจำหน่ายผลผลิตของชุมชน
           4. ได้องค์ความรู้ในการจัดการผลผลิต การแปรรูป และการจัดการด้านตลาด
           5. ทีมวิจัย ชาวบ้าน เกษตรกร มีแนวทางในการพัฒนาศักยภาพในกระบวนการจัดการของกลุ่ม เพื่อให้ชุมชนสามารถจัดการกับปัญหาด้านการผลิตไม้ผลเมืองหนาวของตนเองได้

รายชื่อผู้ทำงานในโครงการ :
นักวิจัยหลัก
           1. นายแสนสอาด สินสายไทย หัวหน้าโครงการวิจัย
           2. นายแอโจ่ สินสายไทย ผู้ช่วยนักวิจัย
           3. นายสุนทร สินสายไทย ผู้ช่วยนักวิจัย

คณะที่ปรึกษา
           1. นายบุญนาค พรหมมี ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล ระดับ 6 ต.ปางมะผ้า
           2. นายบุญยืน คงเพชรศักดิ์ โครงการฟื้นฟูชีวิตและวัฒนธรรม จ.แม่ฮ่องสอน

คณะทำงานวิจัย
           1. นายคาเสือ สินสายไทย ทีมวิจัย
           2. นางนาจ๋า หมอแอ๋ ทีมวิจัย
           3. นางพรใจ สินสายไทย ทีมวิจัย
           4. นายจ่าโจ จ่าหา ทีมวิจัย
           5. นายใส่ สินสายไทย ทีมวิจัย
           6. นายมา สินสายไทย ทีมวิจัย
           7. นายประจุ๋ย หมอแอ๋ ทีมวิจัย
           8. นายยาอึคา อาวี ทีมวิจัย
           9. นางยุพาพรรณ เลิศวิวัฒน์สกุล ทีมวิจัย
           10. นางรัตนา สินสายไทย ทีมวิจัย
           11. นายมนัสเสห์ สินสายไทย ทีมวิจัย
           12. นางสาวนาอุ๋ย หมอแอ๋ ทีมวิจัย
           13. นายสิริชัย สินสายไทย ทีมวิจัย
           14. นางสาวอรพรรณ เลิศวิวัฒน์สกุล ทีมวิจัย
           15. เด็กชายจิรยุทธ จ่าหา ทีมวิจัย

     ชื่อโครงการ : การพัฒนาศักยภาพในการจัดการไม้ผลเมืองหนาวโดยชุมชนบ้านผาเจริญ