ชื่อโครงการ :       แนวทางการลดต้นทุนการผลิตกระเทียมนา  บ้านนาปลาจาด ต.ห้วยผา อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน

ชื่อนักวิจัย :                      นายชาตรี  คำจิ่ง

สถานที่ติดต่อ :               79 ม.4 บ้านนาปลาจาด ต.ห้วยผา อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
พื้นที่ดำเนินการ :            บ้านนาปลาจาด หมู่ 4 ต.ห้วยผา อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
ระยะเวลาดำเนินการ :   1 ปี (เซ็นสัญญา 1 เมษายน 2551)       
งบประมาณ :                    200,000 บาท (สองแสนบาท)

หลักการและเหตุผล :
บ้านนาปลาจาด อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวไทยใหญ่ อาชีพหลักคือการทำการเกษตร ได้แก่ ทำนาข้าว  การปลูกกระเทียมและการปลูกถั่วเหลือง เป็นต้น  ในอดีตการทำการเกษตรของชาวบ้านเป็นการผลิตเพื่อบริโภคภายในครัวเรือนไม่ได้มุ่งเน้นเพื่อการค้าขายหรือการส่งออกแต่อย่างใด  ต่อมาชุมชนได้พัฒนาก้าวหน้ามากขึ้นชาวบ้านที่ประกอบอาชีพด้านการเกษตรจึงหันมาปลูกกระเทียมกันอย่างกว้างขวาง  กระเทียมกลายเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของชุมชนบ้านนาปลาจาด  และด้วยเป็นกระเทียมพันธุ์ดีในแต่ละปีจะมีพ่อค้าจากจังหวัดใกล้เคียงเดินทางมารับซื้อกระเทียมของชาวบ้านเพื่อนำไปทำพันธุ์ในปีต่อไป  ทำให้การปลูกกระเทียมเป็นรายได้หลักมาสู่ครัวเรือนและชุมชน  จากความต้องการที่มีมากขึ้นทำให้ชาวบ้านพัฒนากระบวนการผลิตไปจากเดิม  โดยมีการใช้เทคโนโลยีสารเคมีต่าง ๆ ปุ๋ย  ยาฆ่าแมลง  ยาฆ่าหญ้า  แม้กระทั่งการจ้างแรงงาน  ค่าเมล็ดพันธุ์และค่าเช่าพื้นที่  ทำให้ต้นทุนการผลิตกระเทียมสูงขึ้น  ซึ่งเงินทุนที่ชาวบ้านนำมาใช้ในการลงทุนมาจากการกู้ยืม  ทั้งจากสหกรณ์การเกษตร ธ.ก.ส. หรือกองทุนหมู่บ้าน เป็นต้น
จากสถานการณ์ดังกล่าวเมื่อปี พ.ศ. 2544  ชุมชนมีการประชุมประชาคมชาวบ้าน จึงได้มีการจัดทำโครงการก่อตั้งกลุ่มปุ๋ยหมักโดยได้รับงบกระตุ้นเศรษฐกิจจากองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยผา  และสำนักงานพัฒนาที่ดินได้นำปุ๋ยหมักมาให้ชาวบ้านทดลองใช้  เพื่อเป็นการกระตุ้นในการจัดตั้งกลุ่ม  เริ่มแรกมีสมาชิกจำนวน 30 คน มีการบริหารจัดการภายในกลุ่มโดยการจำหน่ายปุ๋ยหมักกิโลกรัมละ 1 บาท หลังจากนั้นมีหน่วยงานเข้ามาให้การสนับสนุนทั้งการใช้ปุ๋ยหมักและปุ๋ยชีวภาพ  ชาวบ้านจึงเริ่มสนใจหันมาใช้ปุ๋ยหมักใช้เองในการปลูกกระเทียมและการทำการเกษตรทั่วไป  โดยผลิตให้สมาชิกภายในกลุ่มก่อนแล้วค่อยจำหน่ายให้บุคคลภายนอก  และที่ผ่านมาทางกลุ่มได้มีการส่งเสริมศักยภาพในการเรียนรู้ให้แก่สมาชิกอย่างต่อเนื่อง  เช่น การอบรม  ดูงานและการทดลองปฏิบัติ  นอกจากนั้นยังมีการขยายผลออกไปเป็นกลุ่มเศรษฐกิจพอเพียง  และแบ่งกลุ่มย่อยตามความถนัดของแต่ละคนในกลุ่ม เช่น กลุ่มหมูหลุม  กลุ่มผักปลอดสารพิษ  เป็นต้น ทั้งนี้เพื่อให้มีการเอื้อต่อกันระหว่างกลุ่ม  อย่างไรก็ตามการดำเนินการดังกล่าวก็ยังไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร  นอกจากนี้กระเทียมบ้านนาปลาจาดยังได้รับผลกระทบจากการทะลักเข้ามาของกระเทียมราคาถูกจากจีนอีกด้วย  ดังนั้น  ทางชุมชนจึงเห็นควรให้มีการศึกษาวิจัยเพื่อหาแนวทางในการลดต้นทุนการผลิต และหาแนวทางการจัดการตลาดกระเทียมที่เหมาะสม  เพื่อความอยู่รอดของเกษตรกรผู้ปลูกกระเทียมบ้านนาปลาจาดต่อไป

คำถามวิจัย :     
1)  สภาพการตลาดและต้นทุนในการผลิตกระเทียมของเกษตรกรบ้านนาปลาจาดเป็นอย่างไร
2)  จะมีแนวทางในการลดต้นทุนการผลิตและการจัดการตลาดที่เหมาะสมได้อย่างไร

วัตถุประสงค์ :
1)  เพื่อให้ทราบถึงสภาพการตลาดและต้นทุนในการผลิตอย่างแท้จริง  สามารถนำเอาข้อมูลที่ได้ไปใช้เพื่อจัดการต้นทุนการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2)  เพื่อศึกษาทางเลือกที่เหมาะสมการพัฒนาอาชีพ และวิธีการทางเลือกใหม่ทดแทนการใช้สารเคมีในการปลูกกระเทียม
การดำเนินงาน  :
ระยะที่ 1

1. การประชุมชีแจงสร้างความเข้าใจร่วมกับกลุ่มสมาชิกเกษตรกรและผู้เกี่ยวข้องถึงแนวทางการทำงาน
1. ประสานงานเชิญประชุม  ชี้แจงทำความเข้าใจ
2. จัดเวทีชี้แจงและกำหนดบทบาทหน้าที่ทีมวิจัยแกนนำหลักในการเก็บข้อมูล
2. การออกแบบเครื่องมือเก็บข้อมูล
1. ประชุมทีมวิจัยหลัก 1 ครั้ง
2. ทบทวนประเด็นข้อมูล  เป้าหมายการเรียนรู้ระหว่างการเก็บข้อมูลกับกลุ่มเป้าหมายการเก็บข้อมูล
3. การเตรียมความพร้อมทีมวิจัยในการจัดเก็บข้อมูล
1. จัดประชุมสร้างความเข้าใจเครื่องมือวิธีการเก็บข้อมูล
2. ฝึกปฏิบัติจริง (การเก็บข้อมูล  ถ่ายภาพ)
3. AAR  เพื่อปรับปรุงและวางแผนการทำงานจริงในพื้นที่
4. จัดเก็บข้อมูลกับกลุ่มเกษตรกรเป้าหมาย
1. ทีมวิจัยหลักลงพื้นที่เก็บข้อมูลในส่วนที่รับผิดชอบของตนเอง
2. ตรวจสอบข้อมูลเบื้องต้นร่วมกันเป็นระยะ
5. เวทีแลกเปลี่ยนข้อมูล
1. ทีมวิจัยออกแบบเวทีและกำหนดบทบาทในเวที
2. เชิญผู้มีความรู้ผู้มีประสบการณ์และจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน
3. ทีมวิจัยหลัก AAR และสรุปข้อมูลความรู้ที่ได้จากการจัดเวที
6. สรุปวิเคราะห์ข้อมูลในภาพรวม
1. ประชุมทีมวิจัย
2. นำข้อมูลมาสรุปวิเคราะห์ และตั้งข้อสังเกต ข้อเสนอแนะต่อข้อมูล
3. ทีมวิจัยนำไปปรับปรุงแก้ไข
7. เวทีคืนข้อมูลสู่กลุ่มเกษตรกรและคนในชุมชน
1. ทีมวิจัยจัดเตรียมข้อมูลลงเครื่องมือเพื่อสื่อสารกับกลุ่มผู้เข้าร่วมรับฟัง
2. นำเสนอข้อมูล
3. ทีมวิจัยสรุปและจัดทำข้อเสนอแนะต่อผลการดำเนินงานโครงการ
8. ประชุมประจำเดือนเพื่อติดตาม  สรุปบทเรียนระหว่างการทำงาน  วางแผน  ปรับแผนระหว่างการทำงาน
9. จัดทำรายงานความก้าวหน้าฉบับที่ 1

ผลที่คาดว่าจะได้รับ
ระยะที่ 1

1. ทีมวิจัย  กลุ่มสมาชิกเกษตรกร  และผู้เกี่ยวข้องเข้าใจถึงแนวทางการทำงานวิจัยร่วมกัน
2. ข้อมูลต้นทุนการผลิตกระเทียม (ด้านปัจจัยการผลิต, การดูแลรักษา , ด้านแรงงาน , ด้านการขนส่ง)
3. การเตรียมการเพาะปลูก
4. การปลูกและการดูแลรักษา
5. การเก็บเกี่ยว
6. ข้อมูลราคา  สภาพการตลาดกระเทียมในชุมชน
7. รายงานความก้าวหน้าฉบับที่ 1 และแผนการดำเนินงานในระยะที่ 2

ผลที่คาดว่าจะได้รับตลอดโครงการ

1. เกษตรกรในชุมชนได้รับรู้และเข้าใจ  เกิดความตระหนักถึงปัญหาที่เกิดขึ้นกับการประกอบอาชีพของตนเอง
2. ทำให้ได้รับทราบข้อมูลที่แน่นอนในการปลูกกระเทียม  ถึงรายได้และรายจ่ายว่าคุ้มกับการลงทุนหรือไม่
3. เกษตรกรสามารถวิเคราะห์ข้อมูลปัญหาต่าง ๆ ในด้านอาชีพของตนเอง  รู้จักการแก้ปัญหาและหาแนวทางป้องกันสิ่งที่กระทบกับการประกอบอาชีพ
4. แนวทางการลดต้นทุนการผลิตกระเทียมนา  บ้านนาปลาจาด  ตำบลห้วยผา อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

กรอบแนวคิดประเด็นการศึกษาและกระบวนการดำเนินงาน

1. การศึกษาต้นทุนการผลิตกระเทียมแต่ละระยะในทุกด้าน (ด้านปัจจัยการผลิต  การดูแลรักษา  ด้านแรงงาน  ด้านการขนส่ง)
1. การเตรียมการเพาะปลูก
2. การปลูกและการดูแลรักษา
3. การเก็บเกี่ยว
2. การศึกษาราคาผลผลิตเพื่อเปรียบเทียบกับต้นทุน
3. การศึกษาแนวทางการลดต้นทุนโดยที่ไม่กระทบกับคุณภาพของผลผลิต
4. ทบทวนวิเคราะห์แนวทางการทำงานของกลุ่มเกษตรกรในช่วงที่ผ่านมา
5. หาแนวทางปรับปรุงวิธีการผลิตเพื่อการลดต้นทุนและลดการใช้สารเคมี
6. ศึกษาสภาพการตลาดกระเทียมของชุมชน
7. สร้างกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันกับกลุ่มเกษตรกรและผู้เกี่ยวข้อง